Orta Doğu’daki Çatışmalar Gübre Fiyatlarını Yükseltiyor
Orta Doğu’daki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat duraklamaları, gübre fiyatlarını hızla artırarak çiftçilerin maliyetlerini etkiliyor.
İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik hava saldırıları, Orta Doğu’daki çatışmaları tırmandırarak Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatları olumsuz etkiledi. Bu durum, küresel gübre piyasasında önemli bir arz şoku yaratarak fiyatların hızla artmasına neden oldu. Analistler, bu artışın dünya genelindeki çiftçilerin maliyetlerini artırabileceği konusunda uyarıyor.
Orta Doğu’daki çatışmalar ve özellikle bölgedeki gübre üretim tesislerinin faaliyetlerini durdurması, tarım sektöründe maliyet baskısını artırdı. ABD, büyük bir yerli üretim kapasitesine sahip olmasına rağmen gübre ihtiyacının önemli bir kısmını ithal ediyor. Savaşın patlak vermesiyle birlikte, New Orleans’taki ithalat merkezinde ton başına 516 dolar olan gübre fiyatı birkaç gün içinde 683 dolara kadar yükseldi.
Uzmanlar, Basra Körfezi’ndeki kapanmanın devam etmesi ve bahar ekim sezonuna yetişemeyen sevkiyatların etkisiyle fiyatların daha da artabileceği konusunda uyarıyor. StoneX analisti Josh Linville, bu durumun tarım sektörü için son derece kritik olduğunu ve yılın bu döneminde bu kadar olumsuz bir durumla karşılaşmanın zor olduğunu belirtti.
Eski ABD Tarım Bakanlığı başekonomisti Seth Meyer, artan maliyetlerin çiftçilerin üretim tercihlerini değiştirebileceğini ifade etti. Meyer, çiftçilerin yüksek miktarda azotlu gübre gerektiren mısır ekimini azaltabileceğini veya gübre kullanımını düşürebileceğini söyledi.
Bölgedeki üretim kesintileri, küresel gübre arzını ciddi şekilde etkiliyor. Qatar Energy, dünyanın en büyük üre üretim tesislerinden birinde üretimi durdurmak zorunda kaldı. Şirket, sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) tesislerine yönelik saldırılar nedeniyle doğalgaz üretiminin kesilmesi sonucu gübre üretiminde kullanılan gaz beslemesini kaybetti. Ayrıca, Orta Doğu’nun farklı bölgelerinde kükürt üretiminin de azaldığı bildiriliyor. Linville, bu gelişmelerin küresel gübre arzının önemli bir bölümünü kaybetmesine yol açtığını ifade etti.
Dünyanın en büyük gübre tüketicilerinden biri olan Hindistan da bu krizden etkileniyor. Ülke, üre ve fosfatlı gübrenin yüzde 40’tan fazlasını Orta Doğu’dan ithal ediyor. Yeni Delhi merkezli bir sanayi yetkilisi, Katar’dan gelen LNG tedarikinin keskin bir şekilde düşmesi nedeniyle üç gübre tesisinin üretimini azaltmak zorunda kaldığını belirtti. Bu durum, kısa vadede üre ve diamonyum fosfat arzında ciddi bir sıkışıklık yaşanabileceği anlamına geliyor.
Analistler, gübre piyasasının Orta Doğu’daki savaş başlamadan önce de baskı altında olduğunu hatırlatıyor. Çin’in gübre ihracatına getirdiği kısıtlamalar ve Avrupa’daki üreticilerin Rus gazındaki kayıp nedeniyle üretimi azaltması, küresel arzı zaten daraltmıştı. Son gelişmelerle birlikte, üre fiyatlarının savaş öncesine göre ton başına yaklaşık 80 dolar arttığı belirtiliyor.
Morningstar analisti Seth Goldstein, piyasaların uzun sürecek bir savaş ihtimalini henüz tam olarak fiyatlamadığını ifade etti. Goldstein, arz şokunun birkaç haftadan uzun sürmesi halinde azot fiyatlarının iki katına çıkabileceğini, fosfat fiyatlarının ise mevcut seviyelerin yüzde 50 üzerine yükselebileceğini öngörüyor. Böyle bir senaryoda, gübre fiyatlarının 2022 yılında Rusya-Ukrayna savaşının başlangıcında görülen zirve seviyelere yeniden ulaşabileceği belirtiliyor.
