ABD güvenli liman olma özelliğini kaybediyor mu?

ABD güvenli liman niteliğini tartışmaya açan borç, yaptırım ve ticaret politikaları, küresel finans sisteminde çeşitlenme arayışlarını hızlandırıyor.

ABD’nin yükselen kamu borcu, ticaret politikaları ve dolar üzerinden uygulanan finansal yaptırımları, ülkenin küresel yatırımcılar için güvenli liman niteliğine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. Dolar rezerv para konumunu korurken merkez bankalarının varlıklarını çeşitlendirmesi ve alternatif ödeme kanalları geliştirmesi, küresel finansın daha fazla merkez etrafında şekillenebileceğine işaret ediyor.

ABD ekonomisinin gücü sorgulanıyor

Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminde yaklaşık iki yıl geride kalırken, dünya ekonomisinin ABD’ye olan bağımlılığını azaltmaya yönelik girişimler öne çıkıyor. Yaklaşık 40 trilyon dolara yaklaşan kamu borcu, ticaret anlaşmazlıkları ve yaptırımların dış politikada daha sık kullanılması, ABD’nin küresel sermaye açısından güvenli liman olma özelliğini tartışmalı hale getiriyor.

Bununla birlikte ABD finans piyasaları yatırımcıların ilgisini bütünüyle kaybetmiş değil. Yapay zeka yatırımlarındaki büyüme ve ABD şirketlerinin güçlü performansı, ülkeye yönelik sermaye akışını desteklemeyi sürdürüyor. Bu nedenle mevcut gelişmeler, doların sistemdeki rolünün sona ermesinden çok, rezerv ve ödeme mekanizmalarında çeşitlenme eğiliminin güçlenmesi olarak değerlendiriliyor.

Tahvil piyasasında maliyet baskısı

ABD’nin mali görünümüne dair kaygılar, özellikle Hazine tahvili piyasasında belirginleşiyor. 10 yıllık ABD Hazine tahvilinin getirisi eylül ayında yüzde 5’in üzerine çıkarak 2007’den bu yana en yüksek seviyelerden birini gördü. Reuters’a göre yükselişte artan kamu borcu, yüksek enflasyon beklentileri ve ülkenin mali durumuna ilişkin endişeler etkili oldu.

Tahvil faizlerindeki artış, Washington’ın borçlanma maliyetini yükseltirken ekonomideki diğer kredi faizleri üzerinde de yukarı yönlü baskı yaratıyor. ABD Hazine Bakanlığının tahvil geri alım programı piyasadaki likiditeyi ve talebi desteklemeyi hedeflese de getirilerin yüksek seyretmesi, yatırımcıların ülkenin uzun vadeli mali görünümünü yakından izlediğini gösteriyor.

Doların rezervlerdeki ağırlığı

Doların küresel resmi rezervler içindeki payı uzun vadede gerilemiş olsa da para birimi hâlâ açık ara lider konumda bulunuyor. IMF’nin COFER verilerine göre doların resmi döviz rezervlerindeki payı 2026’nın ilk çeyreğinde yüzde 57,13’e yükseldi. Bu oran 2025’in son çeyreğinde yüzde 56,42 seviyesindeydi. Veriler, kısa vadede düzenli ve kesintisiz bir düşüş yaşanmadığını ortaya koyuyor.

Uzun vadeli eğilim ise rezerv stratejilerinde çeşitlenmenin sürdüğünü gösteriyor. Euro ve Çin yuanının yanı sıra altın da merkez bankalarının portföylerinde daha fazla yer buluyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, güçlü Hazine tahvili ihaleleri ve yüksek küresel işlem hacminin doların uluslararası konumunu desteklediğini belirterek para birimine yönelik güveninin devam ettiğini ifade ediyor.

Yaptırımlar alternatif ödeme sistemlerini gündeme getiriyor

Washington’ın dolar merkezli yaptırım politikası, bazı ülkeleri ABD merkezli finansal altyapıya bağımlılığı azaltacak seçenekler aramaya yöneltiyor. Euro ve yuanın kısa vadede doların yerini alabilecek ölçekte bir alternatif oluşturması beklenmese de finansal teknolojiler farklı ödeme kanallarının kurulmasını kolaylaştırıyor.

Merkez bankası dijital paraları, stablecoin’ler ve diğer dijital ödeme araçları bu arayışın başlıca unsurları arasında yer alıyor. Çin’in öncülük ettiği mBridge projesi, merkez bankaları arasında sınır ötesi ödemelerin daha hızlı ve düşük maliyetle yapılmasını amaçlıyor. Rusya ve Hindistan da uluslararası ticarette merkez bankası dijital paralarının kullanımına yönelik mekanizmalar üzerinde çalışıyor.

Bu girişimler, ülkelerin ticaret işlemlerinde geleneksel Batılı finans kuruluşlarına olan bağımlılığını azaltabilecek alternatif kanallar oluşturma potansiyeli taşıyor. Ancak söz konusu sistemlerin doların mevcut küresel ağırlığını kısa sürede ortadan kaldırması beklenmiyor.

Altın merkez bankalarının gözdesi

Jeopolitik riskler, enflasyon endişeleri ve rezervleri çeşitlendirme isteği, merkez bankalarının altın talebini destekleyen başlıca faktörler arasında bulunuyor. Bununla birlikte ülkelerin altınlarını ABD’den çekmesine ilişkin her gelişimi siyasi bir tercih olarak yorumlamak doğru değil. Bazı işlemler, altının uluslararası standartlara uygun hale getirilmesi veya daha likit merkezlerde saklanması amacıyla gerçekleştiriliyor.

Hollanda Merkez Bankası, mart-ağustos 2026 döneminde ABD ve Kanada’da bulunan yaklaşık 86 ton altını Londra’ya taşıdı. Kurum, kararın artan jeopolitik riskler karşısında kriz hazırlığını güçlendirmek ve rezervlerin coğrafi dağılımını dengelemek amacı taşıdığını açıkladı. Fransa’da ise New York’ta bulunan 129 ton altın, uluslararası standartlara uygun yeni külçelerle değiştirildi. Banque de France, operasyonun siyasi gerekçelerle değil, altının uluslararası piyasalarda işlem görmesini kolaylaştırmak için yapıldığını bildirdi.

Doların yerini alacak tek bir seçenek yok

Doların küresel sistemdeki payına ilişkin tartışmaların önündeki en önemli engel, kısa vadede onun yerini tamamen alabilecek tek bir para biriminin bulunmaması. Euro güçlü bir rezerv para olmayı sürdürürken Çin yuanının küresel rezervlerdeki ağırlığı sınırlı kalıyor. IMF verilerine göre yuanın 2026’nın ilk çeyreğindeki payı yüzde 1,95 düzeyinde bulunuyor.

Bu nedenle dönüşümün, doların bir gecede başka bir para birimiyle yer değiştirmesi şeklinde değil; rezervlerin, ödeme sistemlerinin ve finansal varlıkların farklı merkezlere kademeli olarak dağılması biçiminde ilerlemesi bekleniyor.

Şirketler jeopolitik riskleri de hesaplıyor

ABD’nin küresel finans sistemindeki konumuna dair tartışmalar hükümetler ve merkez bankalarıyla sınırlı kalmıyor. Ticaret politikaları, ihracat kontrolleri ve teknoloji kısıtlamaları, şirketlerin yatırım ve tedarik kararlarını da etkiliyor.

Özellikle yapay zeka ve diğer stratejik teknoloji alanlarında ABD’ye yüksek bağımlılık, bazı şirketleri tedarik zincirlerini ve yatırım planlarını çeşitlendirmeye yöneltiyor. Böylece işletmeler, kararlarını yalnızca maliyet ve verimlilik ölçütleriyle değil, jeopolitik riskleri de dikkate alarak şekillendiriyor.

Sonuç olarak ABD güvenli liman özelliğini kısa vadede tamamen kaybetmiş değil. Dolar hâlâ küresel rezervlerde açık ara önde bulunuyor ve ABD finans piyasaları uluslararası sermaye için önemini koruyor. Ancak yüksek kamu borcu, yaptırımlar, ticaret gerilimleri ve jeopolitik belirsizlikler, küresel finans sisteminde daha fazla çeşitlenme arayışını güçlendiriyor.