Dijitalleşme Süreci, Son 10 Yılda Hızla Yaygınlaştı
Son 10 yılda Türkiye’de dijitalleşme oranları önemli ölçüde arttı. İnternet kullanımı ve e-devlet hizmetleri yaygınlaştı.
MERVE YİĞİTCAN
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması’nın 2017-2026 verileri, Türkiye’deki dijitalleşme sürecinin nasıl bir evrim geçirdiğini gözler önüne seriyor. Son on yıl içinde, internet kullanımı, e-devlet entegrasyonu ve e-ticaret alışkanlıklarında önemli değişiklikler yaşandı. 16-74 yaş grubundaki bireylerde internet kullanım oranı 2017 yılında %66,8 iken, bu oran 2022’de %85’e, 2026’da ise %92,3’e yükseldi. Ayrıca, cinsiyetler arasındaki dijital fark da önemli ölçüde azaldı; 2017’de erkeklerde %75,1, kadınlarda %58,7 olan kullanım oranları, 2026’da erkeklerde %94,8, kadınlarda ise %89,9 seviyelerine ulaştı. Böylece, 10 yıl önce 16,4 puan olan cinsiyetler arası fark, 4,9 puana geriledi.
Bilişim altyapısının genişlemesiyle birlikte, hanelerin evden internete erişim oranı da 2017’de %80,7 iken, 2022’de %94,1’e, 2026’da ise %96,9’a yükseldi. Bölgesel verilere bakıldığında, internet erişim oranında %99,6 ile İstanbul en yüksek seviyeyi korurken, Güneydoğu Anadolu Bölgesi önemli bir sıçrama gerçekleştirdi. 2017’de %71,5 olan internet erişim oranı, 10 yıl içinde %97,8’e çıkarak İstanbul’un ardından ikinci sıraya yerleşti. Ege Bölgesi %97,5 ile üçüncü sırada bulunurken, en düşük internet erişim oranları ise Kuzeydoğu Anadolu (%93,1), Doğu Karadeniz (%93,6) ve Batı Karadeniz (%93,7) bölgelerinde kaydedildi.
Kamu hizmetlerinin dijitalleşme süreci de istatistiklere yansıdı. İnternet üzerinden e-devlet hizmetlerinden yararlanan bireylerin oranı 2017’de %42,4 iken, bu oran 2022’de %68,7’ye, 2026’da ise %76’ya yükseldi. Kullanım amaçları incelendiğinde, bireylerin e-devleti artık bir bilgi edinme kaynağı olarak değil, doğrudan işlem yapma merkezi olarak kullandıkları görüldü. 2017’de bilgi edinme faaliyetleri ilk sıradayken, 2026 verilerinde kişisel bilgilere erişim %65,6 ile en çok tercih edilen işlem oldu. Bunu %52,6 ile randevu alma işlemleri ve %45,7 ile bilgi edinme takip etti. Yaş grupları arasında en yüksek e-devlet kullanımı ise %93 ile 25-34 yaş aralığında gerçekleşti.
Tüketim alışkanlıklarında en büyük değişim ise e-ticaret alanında görüldü. 2004 yılında Türkiye’de internet üzerinden alışveriş yapanların oranı %0,88 gibi düşük bir seviyedeyken, bu oran 2017’de %24,9’a, 2026’da ise %60’a ulaşarak tarihi bir zirve yaptı. Genel e-ticaret oranlarında erkekler %63,4, kadınlar ise %56,6 ile öne çıkarken, son üç ayda aktif sipariş verenler dikkate alındığında cinsiyetler arası fark neredeyse ortadan kalktı. 2017’de son üç ayda internetten alışveriş yapan erkeklerin oranı %17,1, kadınların ise %13,2 iken; 2026’da erkeklerde %48,4, kadınlarda ise %48,2 olarak gerçekleşti. E-ticarette en çok tercih edilen ürün grupları arasında giyim, ayakkabı ve aksesuar %71,3 ile ilk sırada yer alırken, bunu %50,2 ile hazır yemek teslimatları ve %41,9 ile gıda ürünleri takip etti. Dijital içerik alanında ise film ve dizi izleme platformu abonelikleri %26,4 ile en çok tercih edilenler arasında yer aldı.
Sosyal medya ve mesajlaşma uygulamalarındaki kullanım oranları da son yıllarda artış gösterdi. 2022 yılında %82 olan WhatsApp kullanımı, 2026’da %90’a çıkarken, YouTube kullanımı %67,2’den %77,6’ya, Instagram kullanımı ise %57,6’dan %71,1’e yükseldi. Dijitalleşme, ev içindeki teknolojilere de yansıdı; 2026 itibarıyla internet kullanan bireylerin %62’si internet bağlantılı televizyon, %18,6’sı robot süpürge ve akıllı ev aletleri, %16,7’si ise giyilebilir teknolojiler kullandığını belirtti. Ancak, internet üzerinden öğrenme faaliyeti gerçekleştirenlerin oranı 2022’de %15,9 iken, 2026’da %22,9’a yükseldi. Tüketicilerin donanım satın alma tercihleri arasında ise %89,3 ile fiyat, %74,7 ile donanım özellikleri ve %69,9 ile cihazın enerji verimliliği öncelikli kriterler oldu.
