Elektrifikasyon, Enerji Dönüşümünün Temel Taşı Olabilir
Elektrifikasyon, enerji dönüşümünde kritik bir rol oynuyor. Fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmak için stratejiler geliştirilmeli.
Yenilenebilir enerji kaynaklarıyla elektrik üretiminin karbonsuzlaştırılması, elektrifikasyonu enerji dönüşümünün en önemli unsurlarından biri haline getiriyor. Ancak, dünya genelinde nihai enerji tüketiminde elektriğin payı sadece %21 seviyesinde kalırken, geri kalan %79’luk kısım hala fosil yakıtlarla karşılanıyor. Bu durum, temiz elektrik üretiminin yanı sıra son kullanım sektörlerinde elektriğin payını artırmayı ve bu elektriği yenilenebilir kaynaklardan sağlamayı gerekli kılıyor. Türkiye’de elektrifikasyonun hız kazanabilmesi için politika, altyapı, finansman ve piyasa tasarımında eş zamanlı dönüşüm şarttır.
Elektrifikasyon, fosil yakıtlarla çalışan sistemlerin elektrik enerjisi ile çalışır hale getirilmesini ifade eder. Ulaşımda petrol ürünlerinin, binalarda doğalgaz ve kömürün, sanayide ise fosil yakıt bazlı enerji kullanımının temiz elektrikle değiştirilmesi sürecidir. Temiz elektrik üretiminin artması, ulaşım, sanayi ve binalarda elektriğin payının yükselmesi ve şebekelerin modernizasyonu ile enerji güvenliği ve ekonomik dayanıklılık açısından önemli kazanımlar sağlıyor. Ayrıca, elektrifikasyon, fosil yakıtların çevrim ve atık ısı kayıplarını ortadan kaldırarak nihai tüketimde enerji verimliliği sağlıyor. Dijital teknolojilerle birleştiğinde, daha akıllı ve esnek enerji kullanımını mümkün kılarak son kullanıcı sektörlerinde önemli tasarruf potansiyeli yaratıyor.
Bu nedenle, elektrifikasyon iklim hedefleri açısından olduğu kadar enerji güvenliği, ekonomik rekabetçilik ve enerji verimliliği açısından da kritik bir dönüşüm alanı olarak öne çıkıyor. Özellikle dünya nüfusunun %75’inin yaşadığı fosil yakıt ithalatçısı ülkeler için bu durum büyük önem taşıyor. Elektrifikasyonun küresel ölçekte hız kazandığı günümüzde, elektrikli araçlar, ısı pompaları ve sanayide elektrikli teknolojiler gibi dijital altyapılar, bu sürecin başlıca itici güçleri arasında yer alıyor. Farklı uluslararası senaryolar, elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının 2050 yılı itibarıyla %50 seviyesine yükselebileceğini öngörüyor.
Ancak, mevcut politikalar ve yatırım eğilimleri devam ederse, küresel elektrifikasyon oranının 2035 yılında sadece %25 seviyesine ulaşması bekleniyor. Bu oran, Paris Anlaşması ile uyumlu senaryoların oldukça gerisinde kalıyor. Türkiye, elektrik üretiminde yenilenebilir enerji kapasitesini hızla artırırken, sanayi, ulaştırma ve binalar gibi son kullanıcı sektörlerde fosil yakıtlara bağımlılığı sürdürmektedir. Türkiye’de elektriğin toplam nihai enerji tüketimindeki payı yaklaşık %20 seviyesindedir.
Ulusal Enerji Planı ve SHURA’nın çalışmaları, 2053 yılında elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının %55 seviyelerine ulaşması gerektiğini ortaya koyuyor. 2035 yılı için %25 olarak öngörülen elektrifikasyon hedefinin, net sıfır hedefleriyle uyumlu bir dönüşüm için en az %30 seviyesine yükseltilmesi gerekmektedir. Elektrifikasyonun hızlanabilmesi için politika, altyapı, finansman ve piyasa tasarımında eş zamanlı dönüşüm şarttır. Sanayi, ulaştırma ve binalar gibi son kullanıcı sektörler için kısa, orta ve uzun vadeli elektrifikasyon hedeflerinin belirlenmesi, elektrifikasyonu destekleyen öngörülebilir ve uzun vadeli politika ve düzenleyici çerçevelerin oluşturulması gerekmektedir. Ayrıca, iletim ve dağıtım şebekelerinin kapasite, dijitalleşme ve esneklik açısından güçlendirilmesi, enerji depolama ve talep tarafı katılımı gibi sistem esnekliği mekanizmalarının yaygınlaştırılması önemlidir.
Türkiye’nin en büyük enerji tüketim alanı sanayi, nihai enerji tüketiminin %30’unu oluştururken, kömür ve doğalgaz kullanımı da bu sektörde yoğunlaşmaktadır. Elektrifikasyonu hızlandırmak için düşük ve orta sıcaklık gerektiren proseslerde elektrikli teknolojilere geçişin teşvik edilmesi, doğrudan elektrifikasyonun zor olduğu sektörlerde düşük emisyonlu elektrik ve yeşil hidrojen odaklı geçiş stratejilerinin geliştirilmesi gerekmektedir. Binalarda ise ısınma büyük ölçüde doğalgaz ve kömüre dayanmakta, bu alanda ısı pompaları ve elektrikli ısıtma teknolojileri dönüşümün merkezinde yer alıyor. Ulaştırma sektöründe ise elektriğin payı yalnızca %1 civarındadır; elektrikli araçların yaygınlaşması ve şarj altyapısının güçlendirilmesi öncelikler arasında yer alıyor.
COP31, Türkiye’nin elektrifikasyonu enerji güvenliği ve iklim hedefleriyle birlikte ele alan bütüncül bir yaklaşımı uluslararası kamuoyuna sunması açısından önemli bir fırsat sunuyor. Elektrifikasyonun hızlandırılmasına katkı sağlayacak öncelikli çıktılar arasında, elektrifikasyonun yenilenebilir enerji arzı ile reel ekonominin karbonsuzlaşması arasında köprü kuran bir alan olarak uluslararası düzeyde tanınması, güçlü bir hükümetler arası koalisyon oluşturulması ve ulusal yol haritalarının açıklanması yer alıyor. Türkiye’nin ev sahipliğinde şekillenecek güçlü bir elektrifikasyon gündemi, yalnızca küresel uygulama açığının kapatılmasına katkı sağlamayacak; aynı zamanda COP31’i enerji dönüşümünde uygulama, yatırım ve sistem dönüşümüne odaklanan bir COP olarak konumlandırabilecektir.
